(Dịch và phỏng tác theo bài viết https://blog.samaltman.com/the-days-are-long-but-the-decades-are-short)
I turned 30 last week and a friend asked me if I'd figured out any life advice in the past decade worth passing on. I'm somewhat hesitant to publish this because I think these lists usually seem hollow, but here is a cleaned up version of my answer:
Tôi vừa tròn 30 tuổi tuần trước và một người bạn hỏi tôi liệu tôi có rút ra được bất kỳ lời khuyên nào về cuộc sống trong thập kỷ vừa qua đáng để truyền lại không. Tôi hơi ngại khi đăng những thứ kiểu này vì thường chúng có vẻ sáo rỗng, nhưng đây là phiên bản đã được chỉnh sửa của câu trả lời tôi:
Đừng đặt gia đình, bạn bè hoặc người yêu của bạn ở cuối danh sách ưu tiên. Thà có vài người bạn thật thân còn hơn một trăm mối quan hệ xã giao. Đừng mất liên lạc với bạn cũ. Thi thoảng thức tới bình minh để nói chuyện với người khác. Tổ chức tiệc tùng.
Cuộc sống không phải buổi diễn thử — có lẽ đây chính là nó. Hãy làm cho nó có ý nghĩa. Thời gian cực kỳ có hạn và trôi rất nhanh. Hãy làm những gì khiến bạn hạnh phúc và cảm thấy trọn vẹn — dù sao thì cũng rất ít người được nhớ đến sau hàng trăm năm. Đừng làm những việc không khiến bạn hạnh phúc (điều này thường xảy ra khi người khác muốn bạn làm điều gì đó). Đừng phí thời gian cố duy trì mối quan hệ với những người bạn không thích, và hãy loại bỏ những người tiêu cực khỏi cuộc sống. Tiêu cực rất có hại. Đừng tự vin vào lý do để không làm những điều bạn muốn làm.
Cách để thành công: chọn việc đúng để làm (điều này rất quan trọng nhưng thường bị lờ đi), tập trung, tin vào bản thân (đặc biệt khi người khác nói rằng điều đó sẽ không hiệu quả), xây dựng mối quan hệ cá nhân với những người có thể giúp bạn, học cách nhận diện người tài, và làm việc chăm chỉ. Khó mà xác định phải làm gì vì suy nghĩ nguyên bản vốn khó.
Về công việc: khó mà làm tốt một việc nếu bạn không quan tâm đến nó. Và khó có thể hoàn toàn hạnh phúc/thỏa mãn trong cuộc sống nếu bạn không thích công việc mình làm. Hãy làm việc rất chăm chỉ — có một số người sẽ ngạc nhiên hoặc khó chịu khi bạn chọn làm việc chăm chỉ — nhưng đừng làm đến mức cả phần đời còn lại của bạn trôi qua. Hãy hướng tới việc trở thành người giỏi nhất thế giới trong lĩnh vực bạn làm chuyên nghiệp. Ngay cả khi bạn không đạt được, bạn có thể vẫn kết thúc ở một vị trí khá tốt. Tìm ra hệ thống productivity system của riêng bạn — đừng lãng phí thời gian vì bừa bộn, làm việc vào lúc không hiệu quả, v.v. Đừng sợ chấp nhận một vài rủi ro nghề nghiệp, đặc biệt là khi còn trẻ. Phần lớn mọi người chọn nghề nghiệp khá ngẫu nhiên — hãy suy nghĩ thật kỹ về những gì bạn thích, những lĩnh vực sẽ thành công, và cố gắng nói chuyện với người trong các lĩnh vực đó.
Về tiền: Dù tiền có mua được hạnh phúc hay không, tiền có thể mua tự do, và đó là điều quan trọng. Thiếu tiền gây stress rất nhiều. Trong hầu hết các khía cạnh, có đủ tiền để không phải lo lắng về tiền thuê nhà thay đổi phúc lợi của bạn nhiều hơn là có đủ tiền để mua một chiếc máy bay riêng. Kiếm tiền thường vui hơn tiêu tiền, mặc dù cá nhân tôi chưa từng hối hận vì đã chi tiền cho bạn bè, trải nghiệm mới, tiết kiệm thời gian, du lịch, và những hoạt động/tổ chức tôi tin tưởng.
Nói chuyện với mọi người nhiều hơn. Đọc những nội dung dài hơn và ít tweets hơn. Xem ít TV hơn. Dành ít thời gian hơn trên Internet.
Đừng lãng phí thời gian. Hầu hết mọi người lãng phí phần lớn thời gian của họ, đặc biệt trong kinh doanh.
Đừng để người khác ức hiếp bạn. Như Paul Graham từng nói với tôi: “People can become formidable, but it’s hard to predict who”. (Có sự khác biệt lớn giữa tự tin và kiêu ngạo. Hãy hướng tới tự tin.)
Hãy có mục tiêu rõ ràng cho bản thân mỗi ngày, mỗi năm và mỗi thập kỷ.
Tuy nhiên, dù kế hoạch quan trọng đến đâu, nếu có một cơ hội tuyệt vời xuất hiện thì bạn nên nắm lấy. Đừng ngại làm điều hơi liều một chút. Một trong những lợi ích của làm việc chăm chỉ là cơ hội tốt sẽ đến, nhưng vẫn tùy bạn có nhảy vào khi chúng xuất hiện hay không.
Cố gắng ở gần những người thông minh, thú vị và tham vọng. Làm việc cho họ và thuê họ (thực tế, một trong những phần thỏa mãn nhất của công việc là xây dựng mối quan hệ sâu sắc với những người giỏi). Cố dành thời gian với những người thuộc hàng giỏi nhất thế giới trong lĩnh vực họ làm hoặc những người cực kỳ triển vọng nhưng còn vô danh. Quả thật bạn sẽ trở thành trung bình của những người bạn dành nhiều thời gian nhất cùng.
Giảm thiểu tải nhận thức (cognitive load) từ những thứ phân tâm không thực sự quan trọng. Không thể nhấn mạnh quá mức tầm quan trọng của điều này, và hầu hết mọi người làm rất tệ. Loại bỏ những phiền nhiễu trong đời bạn. Phát triển các cách rất hiệu quả để tránh để những thứ bạn không thích làm chất đống và chiếm dụng chu kỳ tinh thần của bạn, đặc biệt trong công việc.
Giữ mức burn rate cá nhân thấp. Chỉ điều này thôi cũng sẽ mang lại cho bạn nhiều cơ hội trong cuộc sống.
Mùa hè là tuyệt nhất.
Đừng lo lắng quá. Mọi thứ trong cuộc sống hiếm khi rủi ro như chúng có vẻ. Phần lớn mọi người quá e dè rủi ro, nên hầu hết lời khuyên thiên về con đường an toàn quá mức.
Hãy đòi hỏi những thứ bạn muốn.
Nếu bạn nghĩ bạn sẽ hối tiếc vì không làm điều gì đó, bạn có lẽ nên làm nó. Hối tiếc là tệ nhất, và đa số mọi người hối tiếc nhiều hơn về những điều họ không làm so với những điều họ đã làm. Khi lưỡng lự, hãy hôn cậu ấy/cô ấy đi.
Tập thể dục, ăn uống lành mạnh. Ngủ đủ và hòa mình vào thiên nhiên đều đặn.
Cố gắng giúp đỡ người khác. Ít điều gì trong đời thỏa mãn bằng điều đó. Hãy tử tế với người lạ. Hãy tử tế kể cả khi điều đó không quan trọng.
Tuổi trẻ là điều tuyệt vời. Đừng lãng phí nó. Thực tế, ở độ tuổi 20, tôi nghĩ chấp nhận một thái độ “Give me financial discipline, but not just yet” là được. Tất cả tiền trên đời cũng không thể lấy lại thời gian đã qua.
Nói với cha mẹ bạn rằng bạn yêu họ thường xuyên hơn. Về nhà và thăm họ khi có thể.
This too shall pass. (Điều này rồi cũng qua.)
Học một cách tham ăn (learn voraciously).
Thường xuyên làm những điều mới. Điều này dường như rất quan trọng. Không chỉ việc làm điều mới giúp cảm nhận thời gian chậm lại, tăng hạnh phúc và giữ cho cuộc sống thú vị, mà còn giúp ngăn con người cứng lại trong những cách nghĩ. Hãy đặt mục tiêu làm điều gì đó lớn, mới, và rủi ro mỗi năm trong đời cá nhân và sự nghiệp.
Hãy nhớ bạn đã yêu bạn trai/bạn gái của mình mãnh liệt như thế nào khi còn tuổi teen? Hãy yêu người đó mãnh liệt như vậy bây giờ. Hãy nhớ bạn đã phấn khích và vui đến mức nào khi là một đứa trẻ? Hãy phấn khích và vui như vậy bây giờ.
Đừng lừa dối người khác và đừng đốt cháy cầu nối. Chọn trận đánh của bạn một cách khôn ngoan.
Tha thứ cho mọi người.
Đừng đuổi theo địa vị (status). Địa vị không có thực chất thì không tồn tại lâu và không làm bạn thấy trọn vẹn.
Hầu hết mọi thứ đều ổn khi ở mức vừa phải. Hầu như không có gì ổn khi ở mức quá cực đoan.
Nỗi lo suy ngẫm về bản thể (existential angst) là một phần của cuộc sống. Nó đặc biệt rõ sau các sự kiện quan trọng trong đời hoặc ngay sau các cột mốc nghề nghiệp lớn. Dường như nó ảnh hưởng đặc biệt tới những người thông minh, tham vọng. Tôi nghĩ một trong những lý do khiến một số người làm việc rất chăm là để không phải dành quá nhiều thời gian suy nghĩ về điều này. Không có gì sai với bạn khi cảm thấy như vậy; bạn không cô đơn.
Hãy biết ơn và giữ vấn đề trong tầm nhìn. Đừng than phiền quá nhiều. Đừng ganh ghét thành công của người khác (nhưng nhớ rằng sẽ có người ghét thành công của bạn, và bạn phải học cách bỏ qua điều đó).
Hãy là người hành động, đừng chỉ nói.
Với đủ thời gian, con người có thể thích nghi với hầu hết mọi thứ, tốt hay xấu. Con người thật phi thường ở điểm này.
Nghĩ vài giây trước khi hành động. Nghĩ vài phút khi bạn đang giận.
Đừng vội phán xét người khác. Bạn không bao giờ biết hết câu chuyện của họ và lý do họ làm/không làm điều gì. Hãy đồng cảm.
Ngày thì dài nhưng một thập kỷ thì ngắn.